logo
Atlarda Dejeneratif eklem hastalığı
Yarış atları ve diğer ...
Yarış atları ve diğer performans atlarında ilgili eklemde çeşitli seviyelerde fonksiyon kaybına sebep olup, performans düşüklüğünden, ileri dereceler de topallığa kadar uzanan bir dizi probleme yol açan eklem problemlerine verilen addır. Yapılan calışmalar topallıkların %60 ınınn sebebinin osteoartrit olduğunu göstermiştir. Eklem; vücut bölümlerinin hareket edebilmesi için genellikle iki kemiğin birleştiği kısımdır. At vücudunda da insan ve diğer memeli hayvanlarda olduğu gibi oynar, oynamaz, yarı oynar eklemler bulunur. Oynar eklemlerde iki kemik birbirine eklem bağları ile bağlanır, kemiklerin eklem yüzeylerinde, birbirlerine sürtünmesi sırasında oluşabilecek aşınmaları önlemek için eklem kıkırdağı adı verilen yastıklar bulunur. Ayrıca eklem aralığında bölgeyi sıvayarak kaygan hale getiren, yumurta akı kıvamında eklem sıvısı bulunur. Bu sıvının korunması ve kemiklerin hareket kabiliyetinin sağlanması görevi de eklemi saran eklem kapsülünün işidir. Eklemin içindeki bu sıvıya biz Veteriner Hekimler Synovyal sıvı adı veririz. Bu sıvının içinde proteinler, enzimler, su, beyaz kan hücreleri ve sıvının elastik-yapışkan (kaygan) olmasını sağlayan Sodyum Hyolurunat (Hyaluronik Asit) vardır. Bu sıvı sayesinde at hareket ettiğinde, eklem kapsülünde oluşan baskı değişikliklerine eklem uyum sağlar.Kemik uçlarını saran kıkırdak yastıkları Kollajen ağı ve kondrosit hücrelerden oluşur ve ekleme gelen baskıyı absorbe etme görevini yürütür. Kıkırdak dokunun hücreler arasını Glikoz Amino Glukan (GAG) adi verilen polisakkaritler oluşturur. Ne yazık ki eklem kıkırdağı vücudun en az gelişmiş dokularından olup, dokuda damarlaşma ve sinir ağı olmadığı için, eklem kıkırdağında bir hasar olması durumunda kendi kendini tamir etmesi çok zor hatta neredeyse imkansızdır. Normal şartlar altında problemsiz çalışan bir ekleme %5-10 oranında artan bir iş stresi yüklendiğinde, oluşan baskıdan ötürü kıkırdak bozulması başlamaktadır.

Eklemlerdeki bozulmanın başlıca sebepleri


İşten (idman) kaynaklanan aşınma ve yıpranma
Tırnakların dengesiz veya ani-aşırı törpülenmesi, yanlış nallama
Kötü konformasyon (kötü ayak bacak yapılanması)


Eklemde başlayan bozulma, genellikle bölgede sinir ve damar doku bulunmadığından, at herhangi bir ağrı hissetmez ve gelişen topallık hemen fark edilemez. Böylece eklem içindeki tahribat giderek artar. Artan kıkırdak tahribatını düzeltmek için synovyal sıvının içerisine yangı hücreleri karışır, böylece yumurta akı kıvamındaki bu sıvı akışkan-yapışkan özelliğini kaybederek, su görünümü alır. Bu sebeple eklem kıkırdağı üzerinde küçük delikler, yırtıklar ve çatlaklar oluşur. Bu aşamada eklemde ısı artışı, eklem kesesinde şişkinlik gözlemlenir. Kıkırdakta oluşan bu hasar, ne yazık ki vücut tarafından kıkırdak dokusu oluşturmak sureti ile değil, kemik hücreleri ile doldurularak eklem yüzeyi sağlamlaştırma şeklinde gerçekleştirilir. Böylece eklem kıkırdağının bozulan bölgelerinde kemik üremeleri gelişir. Durum gerektiği şekilde takip edilemez ve gerekli koruma kontrol önlemleri alınamaz ise eklem tamamen hareket yeteneğini kaybedebilir.


Tedavi ve Korunma

İlk aşamada oluşan kapsullit ve synovyitin hızlıca düzeltilmesi tedavinin en önemli parçasını oluşturur, çünkü synovyit kıkırdak dokunun bozulmasına sebep olmaktadır. Tedavinin iki ilkesi vardır; 
1-Eklemi bir an önce normale çevirmek 
2-Problemin olusmasını önlemek veya oluşmuş olan osteoartritin şiddetini düşürmek. Bu amaçla;
-ağrının (yani topallığın) giderilmesi
-eklem bozulmasının oluşumunu minimize etmek gerekmektedir. Bunun için öncelikle medikal tedavi yapılmasının yanında, varsa çiplerin, eklem içindeki büyük parçaların zamanında alınması, ligament veya bağ problemlerin zamanında tespit edilmesi ve varsa OCD (osteo chondrosis dissecans) lerin, osteoartrit oluşmaması için tedavilerinin yapılması şarttır.
Buna rağmen oluşmuş olan Dejeneratif Eklem Hastalığının tedavisinde geleneksel olarak steroid (kortizon) ve non-steroid yangı giderici ve ağrı kesici ilaçlar kullanılmaktadır. Ancak bu ilaçlar uzun ve tekrarlı kullanımlarda kıkırdak hücresi metabolizmasını baskılayıp, bozarak kıkırdakta daha da artan bir bozulmaya sebep olurlar. Ayrıca mide bağırsak kanalında ülserasyon ve kanamalara yol açtıklarından kullanımı sınırlıdır.
-Damar veya adeleden uygulanan, polysülfat glikozamino glikan, pentosan polysülfat sodyum, hyaluronat sodyum içeren ilaçlar akut synovyitten daha çok kıkırdak hasarı gerçekleştikten sonra kullanılmaktadırlar. Koruyucu amaçla kullanımları için kur halinde uygulanmaları gereken bu ürünler ayni zamanda ekonomikte değildir.
-Eklem içine uygulanan eklem sıvıları, hyaluronik asit içermekte olup, genellikle rahatsızlık ortaya çıktıktan sonra az ve orta seviyeli synovyitlerde uygulamaktadırlar ve pek çok vakada kortizon ile birlikte kullanılmaktadırlar. Kortizonun yüksek dozlarda uzun sureli kullanımının laminitise ( arpalama) sebep olma ihtimali bulunmaktadır. Ayrıca eklem içi enjeksiyonlarında septik ve septik olmayan artritislere yol açmak gibi bir yan etkisi bulunmaktadır.


GLIKOZAMIN KONDROTIN SÜLFAT içeren gıda maddeleri (ki bunlar gıda katkı maddesi ve tedavi edici anlamında kullanılan NEUTRACEUTICALS olarak anılırlar) hastalığı tedavi etmek veya hastalıktan korunmak amacıyla eklem desteği olarak kullanılmaktadır. İki sebeple kullanılırlar;

Topallığı geçirmek ya da kronik topallığı olan atı sağlığına kavuşturmak
Eklem hastalıklarının oluşmasına engel olmak

Yapılan çalışmalara göre Glikozamin Kondrotin Sülfat kullanımı kıkırdak mekanizması üzerine olumlu etki ederek kıkırdaktaki GAG bozulmasına engel olur. MR ölçümleri ile yapılan bazı çalışmalar bu ürünlerin doğru doz ve aralıklarla kullanımında kıkırdak kalınlığını arttırdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca yapılan bazı diğer çalışmalar da göstermiştir ki, doğru dozlarda ve güvenilir etken madde taşıyan ürünlerin kullanımı atın daha uzun süre sağlıklı kalmasını sağlayarak, oluşmuş olan hasarı çözmek amacı ile kullanılan ağrı kesici enjeksiyonları ve eklem içi enjeksiyonların yapılma aralığını azaltmaktadır. Böylece eklem içerisine yapılan enjeksiyonların yan etkilerinden de kaçınılmış olur. Yemlere katılmak sureti ile veya bir kısım hazır yemlerde bulunduğu için kullanımı kolaydır.
 
Eklem içinde parça olması ve veya ligament ve bağlarda problem olması, ayak bacak konformasyonun kötü olması değil de sadece sporcu olmaktan ötürü dahi gelişebilecek olan ve mevcut topallıkların %60 i gibi büyük bir oranını teşkil eden bu hastalığın oluşmasından sonra tedavi etmek elbette bir yaklaşımdır. Ancak hastalığın oluşmasını minimize adına synovyal sıvını kalitesini ve kıkırdak kalınlığını arttırmak amacı ile idmanda olan taylar ve hali hazırda koşan atların gıdalarında eklem desteği amaçlı Glikoz Amin Kondrotin Sülfat kullanımı yaşanan ve yaşanacak olan Dejeneratif Eklem rahatsızlığına bağlı maddi, manevi kayıpları minimize etmek adına özellikle koruyucu amaçla önerilmektedir.

Ayşe YETİŞ Veteriner Hekimi